Kuvvet yönüne göre üç temel grup
Basma yayı eksenel yönde sıkıştırıldığında direnç gösterir. Turlar arasında boşluk bırakılarak sarılır. En yaygın yay türüdür; valf, kalıp, süspansiyon, mekanizma ve neredeyse her makinede bulunur. Basma yayı detayları →
Çekme yayı uzatıldığında direnç gösterir. Turlar birbirine yaslanmış olarak sarılır ve bir ön gerilme taşır. Uçlarında kanca veya halka bulunur. Çekme yayı detayları →
Burulma yayı döndürüldüğünde tork üretir. Bacakları aracılığıyla dönme hareketine direnç gösterir. Menteşe, mandal, kapak mekanizmalarında kullanılır. Burulma yayı detayları →
Özel geometriler
Konik yay: Sarım çapı uçtan uca değişir. İki avantajı vardır — kapalı boyu tek tel çapına kadar iner ve yük arttıkça sertliği artar (progresif karakteristik). Konik yay detayları →
Yaprak yay: Yassı lamalardan oluşur, yükü geniş yüzeye dağıtır. Hem yay hem taşıyıcı eleman görevi görür. Yaprak yay detayları →
Bant yayı: Yassı şeritten sarılır. Sabit kuvvet yayı formunda strok boyunca değişmeyen kuvvet verir. Bant yayı detayları →
Zemberek: Düzlemsel spiral formunda sarılır, döndürüldüğünde tork depolar. Birden fazla tam tur dönebilir. Zemberek detayları →
Tel form: Klasik yay geometrisi dışındaki, CNC ile bükülmüş özel şekilli tel parçalar. Tel form detayları →
Hangi yayı seçmeliyim?
Seçim, mekanizmanızın kuvvet yönüne göre yapılır. Sorun şu sırayla çözülür:
1. Kuvvet hangi yönde? İki parçayı birbirinden uzaklaştırmak istiyorsanız basma yayı, yaklaştırmak istiyorsanız çekme yayı, döndürmek istiyorsanız burulma yayı gerekir.
2. Montaj hacmi ne kadar? Yükseklik kısıtlıysa konik yay değerlendirilmelidir; kapalı boyu tek tel çapına kadar iner.
3. Kuvvetin sabit kalması gerekiyor mu? Strok boyunca değişmeyen kuvvet gerekiyorsa sabit kuvvet (bant) yayı tek çözümdür.
4. Yük ne kadar yüksek? Çok yüksek yüklerde ve aynı zamanda taşıyıcılık gerekiyorsa yaprak yay uygundur.
Kararsız kaldığınız noktada bize danışın; uygulamanızı anlatın, uygun yay türünü birlikte belirleyelim.
Teknik özet
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Basma yayı | Eksenel sıkıştırma — en yaygın tür |
| Çekme yayı | Eksenel uzatma — ön gerilmeli, kancalı |
| Burulma yayı | Dönme torku — bacaklı |
| Konik yay | Düşük kapalı boy + progresif sertlik |
| Yaprak yay | Yüksek yük + taşıyıcı görev |
| Bant yayı | Strok boyunca sabit kuvvet |
| Zemberek | Çok turlu tork depolama |
| Tel form | Kalıpsız özel geometri |